Dự luật C-12 (tên đầy đủ: Strengthening Canada’s Immigration System and Borders Act) đang là một trong những cải cách di trú lớn nhất của Canada trong 20 năm qua.
Dự luật C-12 là gì?
Dự luật C-12 trao cho Governor in Council (thực chất là Nội các Chính phủ) quyền hành pháp cực kỳ rộng lớn để:
- Tạm dừng, chấm dứt việc xử lý hồ sơ di trú bất kỳ lúc nào.
- Hủy bỏ, thay đổi hoặc áp đặt điều kiện mới lên các giấy tờ di trú (thẻ thường trú nhân – PR, giấy phép lao động – Work Permit, giấy phép học tập – Study permit…).
- Các lý do được phép bao gồm “lợi ích công cộng” (public interest): gian lận, lỗi hành chính, sức khỏe cộng đồng, an toàn công cộng hoặc an ninh quốc gia.
Ngoài ra, dự luật cải tổ mạnh mẽ hệ thống tị nạn:
- Cấm nộp đơn xin tị nạn sau 1 năm kể từ ngày nhập cảnh Canada.
- Cấm nộp đơn tị nạn đối với người nhập cảnh bất hợp pháp từ Hoa Kỳ.
Mục tiêu chính thức là tăng cường an ninh biên giới, giảm tồn đọng hồ sơ và ngăn chặn lạm dụng hệ thống di trú. Đây là bước đi tiếp theo của chính phủ Carney nhằm siết chặt quản lý biên giới và di trú sau các dự luật an ninh trước đó.
Tiến độ hiện tại và các nội dung điều chỉnh gần nhất
Dự luật đã được Hạ viện (House of Commons) thông qua hoàn toàn vào ngày 11/12/2025 và thông qua lần đọc thứ ba (third reading) ở Thượng viện vào 12/03/2026. Vì có một số sửa đổi, dự luật đã được gửi trở lại Hạ viện để xem xét và thông qua phiên bản mà Thượng viện đã điều chỉnh. Có hai khả năng diễn biến sẽ xảy ra tiếp theo:
- Nếu Hạ viện chấp nhận sửa đổi mà không thay đổi thêm → dự luật sẽ nhận Royal Assent (Hoàng gia phê chuẩn) và trở thành luật ngay lập tức.
- Nếu Hạ viện không đồng ý hoặc sửa thêm → có thể quay lại Thượng viện để tiếp tục thảo luận, nhưng vì chính phủ kiểm soát Hạ viện, khả năng cao sẽ thông qua nhanh.
Các điều chỉnh quan trọng nhất vừa được Thượng viện chấp nhận (tính đến 12/3/2026):
- Bảo vệ quyền riêng tư (do Thượng nghị sĩ Paulette Senior đề xuất): Công dân Canada và thường trú nhân được miễn trừ hoàn toàn khỏi quy định chia sẻ thông tin cá nhân mở rộng của Bộ Di trú.
- Giám sát đơn tị nạn: Chính phủ phải trình báo cáo hàng năm cho Quốc hội trong vòng 5 năm đầu sau khi luật có hiệu lực, chi tiết về thời gian trung bình từ nhập cảnh đến nộp đơn tị nạn, số lượng đơn bị từ chối vì nộp sau 1 năm, tỷ lệ những người đã ra/vào Canada lại, số lượng Pre-Removal Risk Assessment (PRRA) liên quan và kết quả.
- Thêm đánh giá sau 5 năm (do Thượng nghị sĩ Tony Dean đưa ra): Bộ trưởng Di trú phải báo cáo tác động của các quy định tị nạn mới sau 5 năm; toàn bộ dự luật cũng sẽ được Quốc hội xem xét lại sau 5 năm.
Tác động chính đến hệ thống di trú Canada
Dự luật sẽ mang lại những thay đổi sâu sắc trong hệ thống nhập cư, đứng trên lập trường của cả chính phủ và các ứng viên tương lai:
Tích cực:
- Tăng cường an ninh biên giới và tính toàn vẹn hệ thống: dễ dàng xử lý nhanh các trường hợp gian lận, rủi ro an ninh hoặc sức khỏe cộng đồng.
- Giảm tồn đọng hồ sơ tị nạn và di trú, giúp xử lý hồ sơ nhanh hơn hiện tại.
- Ngăn chặn tình trạng “nhập cảnh rồi nộp đơn tị nạn để ở lại” (đặc biệt từ biên giới Mỹ).
Một số hệ quả kèm theo:
- Quyền lực hành pháp quá lớn, có nguy cơ bị lạm dụng (có thể hủy hàng loạt giấy phép chỉ bằng quyết định “lợi ích công cộng”).
- Người tị nạn dễ bị ảnh hưởng nặng: nhiều nhóm tị nạn như cộng đồng LGBTQ+, nạn nhân bạo lực gia đình… thường cần hơn 1 năm sau nhập cảnh mới có thể nộp đơn.
- Tăng chia sẻ thông tin có thể ảnh hưởng đến quyền riêng tư (dù đã được sửa đổi một phần).
- Tạo thêm bất ổn cho người đang giữ giấy phép tạm thời (work/study permit), vì giấy phép có thể bị hủy đột ngột.
Tổng thể, hệ thống di trú Canada sẽ trở nên nghiêm ngặt và linh hoạt hơn theo hướng an ninh, nhưng cũng dễ gây tranh cãi về nhân quyền và thủ tục công bằng.
Người nhập cư Canada cần lưu ý những gì
Đây là lưu ý cực kỳ quan trọng, đặc biệt với những ai đang ở Canada bằng giấy phép tạm thời (work permit, study permit) hoặc sắp hết hạn:
Hiện nay một số công ty/agent di trú vẫn đang tư vấn khách hàng: “Hết giấy tờ thì nộp đơn tị nạn để duy trì tình trạng hợp pháp”. Đây là cách làm cực kỳ rủi ro và không còn dễ dàng như trước.
Lý do:
- Dự luật C-12 siết chặt hoàn toàn quy định tị nạn: đơn nộp sau 1 năm sẽ bị từ chối ngay, và người nộp từ Mỹ bất hợp pháp cũng không được chấp nhận.
- Bộ Di trú (IRCC) và Hội đồng Tị nạn (IRB) không ngó lơ hay dễ dãi với các case “tị nạn giả” để kéo dài thời gian ở lại. Họ sẽ xử lý nghiêm, có thể dẫn đến lệnh rời khỏi Canada (removal order) rất nhanh.
- Việc nộp đơn tị nạn sai mục đích sẽ để lại hồ sơ xấu vĩnh viễn, ảnh hưởng đến:
- Tất cả hồ sơ xin visa, thường trú nhân, quốc tịch sau này.
- Cơ hội định cư hợp pháp (Express Entry, PNP, spouse sponsorship…).
- Nguy cơ bị cấm nhập cảnh Canada trong nhiều năm.
Lời khuyên thực tế
- Tuyệt đối không nghe theo lời khuyên “nộp tị nạn để duy trì tình trạng” nếu bạn không thực sự có nguy cơ bị đàn áp hoặc bạo lực ở quê nhà.
- Khi giấy tờ sắp hết hạn, hãy tìm giải pháp hợp pháp: gia hạn permit, chuyển sang diện khác (spouse, LMIA, PGWP extension…), hoặc rời Canada đúng hạn rồi nộp lại từ nước ngoài.
- Chỉ làm việc với consultant/ luật sư di trú được cấp phép (RCIC) và luôn kiểm tra thông tin từ các trang chính thống của Bộ di trú (IRCC).
- Thời gian và tiền bạc mất cho một hồ sơ tị nạn thất bại có thể lên đến hàng chục nghìn CAD + mất luôn cơ hội định cư lâu dài.
Tóm lại, Dự luật C-12 đang biến Canada thành một hệ thống di trú an toàn hơn nhưng cũng khắt khe hơn. Người nhập cư cần theo dõi sát sao tiến độ thông qua dự luật trong những ngày tới và hành động đúng luật để bảo vệ quyền lợi lâu dài của bản thân và gia đình. IMM Consulting sẽ tiếp tục cập nhật tin tức di trú đáng chú ý về dự luật này trong thời gian tới.
Anh/chị quan tâm đến chương trình Định cư Canada diện Tay nghề (Skilled Worker Canada), vui lòng liên hệ Hotline: 0909056770 hoặc 0909 910 200 hoặc để lại thông tin đăng ký tại đây.
Đội ngũ tư vấn IMM Consulting sẽ tư vấn chi tiết và hỗ trợ thẩm định khả năng thành công của hồ sơ. Ngoài ra, anh/chị còn có thể thực hiện đánh giá hồ sơ định cư gia đình online miễn phí.
IMM Consulting thấu hiểu và đặt ưu tiên hàng đầu việc bảo vệ dữ liệu cá nhân và xây dựng lòng tin nơi anh chị. Vì vậy, chúng tôi luôn tuân thủ chính sách bảo mật thông tin và chỉ sử dụng thông tin mà anh chị cung cấp cho mục đích tư vấn hồ sơ gia đình.
IMM Consulting
